Hoe fotografeer je met een camera gemaakt voor rolfilm 116?

Filmspoeltjes rolfilm

Van 1916 tot 1926 produceerde de firma Ernemann in Dresden een serie houten boxcamera’s onder de naam Film K. De camera’s werden gemaakt voor verschillende opnameformaten én voor verschillende filmtypes. De drie kleinste opnameformaten 4,5 x 6 cm, 6 x 6 cm en 6 x 9 cm waren mogelijk op rolfilm 120. De grootste twee boxen waren bedoeld voor 6,5 x 11 cm en 7,25 x 12,5 cm opnames op respectievelijk rolfilm 116 en rolfilm 130.

Ernemann Film K
Twee formaten van de Ernemann Film K (1920-1926); links het model voor 6 x 9 opnames op rolfilm 120 en rechts het model voor 6,5 x 11 opnames op rolfilm 116.

De kleinste en grootste Film K zijn duidelijk het meest zeldzaam op de gebruikte camera markt. Toen ik dus op eBay een aanbieding zag voor ‘the bigest’ [sic] Film K tegen een redelijke prijs twijfelde ik niet lang en bestelde de camera bij een verkoper in Letland. Na een week ontving ik de camera. Helaas bleek het toch niet de grootste versie te betreffen, de verkoper had zich vergist, het betrof de versie voor rolfilm 116. Die had ik ook nog niet in mijn collectie en met een tientje refund plus excuses sloten we de deal.

Ernemann Film K
Na het uittrekken van het metalen lipje aan de voorkant scharniert de Film K open zodat je de film kunt inleggen.

Nu was het natuurlijk zaak om de camera te testen. Dat zou mechanisch geen probleem moeten zijn want zowel de sluiter als het filmtransport leken probleemloos te werken. Zoals gezegd wordt rolfilm 116 al sinds 1984 niet meer verkocht. Het is dus vrijwel uitgesloten dat je nog bruikbare film van dit type kunt krijgen. De oplossing bestaat uit het gebruiken van nog altijd verkrijgbare rolfilm 120. Daar zijn twee mogelijke methodes voor. Er zijn adapter-sets in de handel waarmee je 120 spoeltjes als het ware kunt verlengen zodat ze passen in de grotere camera. Of je kunt rolfilm 120 in volkomen duisternis overspoelen op een leeg 116 spoeltje. Omdat ik nu eenmaal zuinig ben aangelegd en ‘toevalling’ nog twee lege 116 spoeltjes in mijn bezit had koos ik voor die laatste oplossing.

Middenformaat filmspoeltjes
Van links naar rechts; rolfilm 120 op een 116 spoeltje, leeg 116 spoeltje, backing paper op een 120 spoeltje en een leeg 120 spoeltje.

Eenmaal de camera geladen met film loop je direct tegen het volgende probleem aan. Hoever je de film moet doordraaien naar de volgende opname controleer je normaal gesproken aan de hand van de cijfers op het ‘backing paper’ die door het rode venstertje achterop de camera zichtbaar zijn. Echter, de cijfers achter op een rolfilm 120 komen overeen met de opnameformaten voor dit type film, namelijk 4,5 x 6 cm, 6 x 6 cm en 6 x 9 cm en niet met het panorama-formaat van 6,5 x 11 cm van rolfilm 116. Gelukkig was ik er onlangs toe overgegaan om mijn films weer zelf te ontwikkelen. Dat was weliswaar noodgedwongen omdat de HEMA in Corona-lockdown was, maar had nu het voordeel dat ik los backing paper tot mijn beschikking had. Met een liniaaltje en ballpoint kon ik eenvoudig daarop vastleggen hoever de film steeds moest worden doorgedraaid.

Backing paper rolfilm
Gebruikt backing paper van een rolfilm 120 hergebruikt om de correcte afstanden voor opnames met rolfilm 116 te markeren.

Nu de camera gereed was moest ik nog een passend onderwerp vinden voor de maximaal 6 tot 7 opnames die ik tot mijn beschikking had. Omdat deze Film K boxcamera een lensopening heeft van f/12.5 en een vaste sluitertijd van ongeveer 1/25e seconde was ik sowieso aangewezen op opnames midden op de dag in de buitenlucht. Vanwege het langgerekte opnameformaat koos ik voor langgerekte onderwerpen, namelijk een handvol karakteristieke vrijstaande Friese kerktorentjes.

Firdgum; Furdgum
Het torentje van Furdgum gefotografeerd met de 100 jaar oude Ernemann Film K.

De film, Fomapan iso 200 Retro, ontwikkelde ik gedurende 8 minuten in Adonal 1+25 bij 20 graden Celsius. Daarna kort spoelen met een stopbad en tot slot 8 minuten Adofix 1+7. Na het ontwikkelen bleek ik toch iets te zuinig zijn geweest want de eerste opname was niet gelukt omdat de film nog niet begon op de plek waar ik hoopte dat dat wel het geval was. De overige 6 opnames waren mooi verdeeld op de film gekomen met een onderlinge afstand van ½ tot bijna 1 centimeter. Wel bleek dat er behoorlijk wat lichtlekken waren geweest, maar bij een 100 jaar oude houten boxcamera is dat niet verwonderlijk. Waarschijnlijk waren deze lichtlekken nog extra zichtbaar doordat de film aan de zijkanten niet strak tegen de flanken van de te lange 116 spoeltjes aansloot.

Miedum
Kerktorentje van Miedum gefotografeerd op rolfilm 120 in een Ernemann Film K bedoeld voor rolfilm 116. Langs de lange zijden zijn duidelijk de gevolgen van lichtlekken zichtbaar.

De losgeknipte negatieven digitaliseerde ik door ze met een macrolens te fotograferen op een LED-lightpad. deze methode beschrijf ik hier. De resulterende opnames bewerkte ik vervolgens in Lightroom door allereerst de kleurtintcurve om te keren. Daarna verwijderde ik de meer storende stofjes en haartjes en optimaliseerde ik contrast en belichting. Het resultaat van deze correcties bewerkte ik vervolges in Silver Efex Pro 2 om het effect te bewerkstelligen wat ik voor ogen had als passend bij dit onderwerp. Ik ben blij met het resultaat, maar hoop toch ooit ook nog een keer echt de grootste Film K te vinden. Dan zal ik ook nog twee 130 spoeltjes moeten zien te vinden of anders toch een adapter setje moeten aanschaffen.

Friese kerktorens
Vijf Friese vrijstaande kerktorens gefotografeerd met de Ernemann Film K.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *